کاریز جوشان فرهنگ*

ستارهای بدرخشید و ماه مجلس شد دل رمیدۀ ما را انیس و مونس شد.

با نام و یاد پروردگار یگانه و با عرض سلام و ادب خدمت فرهیختگان محترم و حاضر در آیین نکوداشت استاد حسین مسرّت.

سپاسگزارم از همه عزیزان که لطف فرمودند و دعوت مجموعه برگزارکنندۀ این آیین را پذیرفتند و در این برنامه حضور پیدا کردند. این برنامه، سومین عصر کتاب استانی است که به همّت خانه کتاب ایران در استانهای مختلف برگزار میشود و هدفش بازشناسی مفاخر بزرگی است که در استانهای مختلف وجود دارند و حالا به هر دلیلی کمتر دیده شدند و کمتر شناخته شدند یا اینکه خودشان تمایل کمتری داشتند که وارد چنین فضاهایی شوند، دیده شوند؛ چون میدانید که انسانهای بزرگ و فرهیختگان دوست ندارند که خیلی کسی به زندگیشان سرک بکشد و در واقع حیات زیبای آنها با بعضی از هیاهوهای رسانهایها و برنامههایی از این قبیل مخدوش شود، امّا به هر حال من قبلاً به خودشان هم عرض کردم که: ما جناب استاد مسرّت نیازمند چنین برنامههایی هستیم تا شما و در واقع فرهنگ, ما نیازمند بازشناسی سرمایههای بزرگی است که در درون آن وجود داشته و مستعد این بوده که چنین سرمایههایی را و چنین درختان تناوری را پرورش دهد.

خیر مقدم عرض میکنم خدمت همه شما عزیزان. انشاءالله بتوانیم مراسم پرشور و بهیادماندنی و تاریخسازی را داشته باشیم. میخواهم خیر مقدم عرض کنم خدمت جناب دکتر حسینیپور، رئیس محترم خانۀ کتاب ایران که لطف فرمودند و از پایههای برگزاری این آیین بودند. جناب استاد دکتر دادبه، استاد ارزشمند و اندیشمند یزدیتبار که همیشه در چنین برنامههایی یار و همراه ما یزدیها هستند، در این برنامه هم با وجود کسالتی که داشتند، در نهایت حضور پیدا کردند؛ بسیار سپاسگزارم از این استاد بزرگوار. سرکار خانم عامری، عضو محترم شورای اسلامی شهر، سرکار خانم دوست فاطمی ها، جناب آقای ملازینلی عزیز، مدیر عامل سازمان فرهنگ,ی ، اجتماعی و ورزشی شهرداری یزد که خودشان از بنیانهای برگزاری این آیین بودند، جناب آقای پاکطینت، رئیس محترم سازمان اسناد ملّی یزد، جناب آقای دکتر میرمحمّد صادق، مهمان عزیز فرهیخته که خودشان انشاءالله فیض خواهند رساند، جناب آقای دکتر ایرانی عزیز و جناب آقای دکتر جلالی پندری و بزرگواران دیگری که حضور پیدا کردند، جناب استاد رهبران که تاج سر ما هستند و تاج سر هنر یزد هستند و افتخار دادند و اصلاً خودشان در برگزاری این آیین خیلی پیشگام بودند و ما را هم، دستگاههای دولتی را همه به حرکت واداشتند و اساتید دیگری که خدمتشان هستیم.

این برنامه در واقع کار مشترکی است که با همگرایی و همفکری خانۀ کتاب ایران، ادارۀ کل فرهنگ, و ارشاد اسلامی، سازمان فرهنگ,ی ، اجتماعی و ورزشی شهرداری، انجمن اهل قلم استان یزد ، صدا و سیمای مرکز یزد، خانۀ صلح و اندیشه، دبیرخانۀ پایتخت کتاب ایران و انجمن دوستداران کتاب یزد شکل گرفته، در ضمن جناب استاد پویا هم که هستند و حضورشان بسیار بسیار برای ما مغتنم است. به افتخار همه عزیزان تشویق بفرمایید.

من فقط برای عرض ادب آمدم، آنقدر اهل فضل و سخنرانان زبده هستند که من جسارت نمیکنم. من فقط یکی، دو نکته عرض کنم در بارۀ ضرورت کاری که دارد انجام میشود و ملاحظاتی در برگزاری این برنامه وجود داشته است. جناب استاد مسرّت به نظر بنده، آینۀ تمامنمای یک یزدی در طول تاریخ است، یعنی اگر ما بخواهیم به قول جامعهشناسان یک سنخ آرمانی از یک یزدی در طیّ این صدها سال ایجاد کنیم، این تکهها را کنار هم بگذاریم، به نظر من نمونۀ زندهای که امروز در اختیار داریم و داریم در کنار او زندگی میکنیم، همین آقای مسرّت است.

سخت کوشی از ویژگیهای برجستۀ ایشان است، خردورزی، دینباوری، جستجو در اعماق چون حفرکنندگان کاریز,های عمیق، یافتن حقیقت در بطن، در لایههای زیرین، چون مقّنیان یزدی که آب را در عمیقترین لایههای زمین جستجو میکردند. آنها سفر میکردند در اعماق زمین و استاد مسرّت در اعماق هویّت و فرهنگ, ما سفر نموده است.

به راستی که باید استاد مسرّت را راوی هویّت ما یزدیها نامید و از این جهت لطف بزرگی در حقّ ما انجام دادهاند. آرامش کویری در چهرۀ استاد مسرّت موج میزند، حتّی زمانی که در مقابل سختترین تقدیرهای الهی قرار گرفت. پیوند استاد مسرّت با نسل جدید، با نسل جوان، همیشه نقطۀ برجستۀ شخصیّت ایشان بوده است. با نسل نو، با نوقلمان، با نوکتابها، با کتاب اوّلیها. من حتّی به خودشان هم عرض کردم که بسیاری از نویسندگان جوان هستند که اوّلین بار کتابهایشان توسّط شما دیده شده و فهرست شده و جایی بازنمایی شده است.

قبل از اینکه این کتابها اساساً جدی گرفته شود یا نویسندهای جدّی گرفته شود، استاد مسرّت از طریق کارهای پژوهشیشان این کار را انجام دادند و حتّی گفته میشود و از خودشان شنیدم که تعداد فیشهایی که تهیه کردند از آثار، کتابهای نویسندگان یزدی یا کتابی که در مورد یزد هست، خودش در واقع یک مجموعۀ عظیمی است که ظاهراً یک بخش عمدهای از منزلشان را هم اشغال کرده است. این هم به نظر من ویژگی بسیار برجستهای بوده که یزدشناسی، تاریخ یزد، فرهنگ, یزد، هویّت یزد را به نظرم باید به دو بخش تقسیم کرد؛ دوران پیش و پس از مسرّت. من در جایی دیگر هم عرض کردم که بعد از استاد مسرّت، فرهنگ, ما، هویّت ما، جامه و لباس نوشتههای ایشان را بر تن کرده و قاعدتاً شکل و هیبت دیگری به خود میگیرد.

استاد مسرّت با این نوشتههایش افق جدیدی بر هویّت و فرهنگ, ما گشود. از خلال نوشتههای ایشان به نظر من فرهنگ, و هویّت یزد را بهتر میتوان شناخت و متفاوت میتوان دید. این هم ویژگی بسیار ارزشمندی است. نکتۀ بعد این است که ما پایتخت کتاب ایران هستیم. امسال و یک سال فرصت داریم تا در این بستر مناسبی که آماده شده، به بازشناسی اندیشمندان، مفاخر و بزرگان و سرمایههای فرهنگ,یمان بپردازیم. این برنامه هم در همین راستا است که با همیاری و همکاری جناب آقای حسینیپور و همکارانشان اتفاق بزرگ در حال افتادن است و انشاءالله استمرار هم پیدا کند. ما وقتی میگوییم پایتخت، میگوییم پایتخت سیاسی، یعنی جایی است که آدمهای سیاسی در آن هستند، آدمهای بزرگ سیاسی. قطعاً اگر همین مدل را در مورد پایتخت فرهنگی پیاده کنید، پایتخت فرهنگی جایی است که آدمهای بزرگ فرهنگی قرار است در آن باشند و لازم است که آنها دیده شوند، شناخته شوند و این برنامهها هم در همین راستا است.

کاریز, فرهنگ، من جایی نوشتم کاریز, جوشان, فرهنگ، چیزی بیش از یک کاریز, معمولی است. استاد مسرّت، گنجهای فرهنگ ما را به ما نشان داد، بسیاری از ابعاد فرهنگ ما که مغفول افتاده بود، به ما نشان داد، بسیاری از نوشتههای پراکنده، آثار پراکندهای که قطعاً تقدیر زمان چنین است که چنین آثاری در چنگال نسیان، در چنگال فراموشی فرو بمیرد، توسّط ایشان ماندگار شد و از این جهت کار بزرگی برای ما انجام دادند که امیدوارم ما این توفیق را پیدا کنیم که قدر این بزرگواران را بشناسیم. سپاسگزارم.

*سخنرانی آقای مجید جوادیان زاده، مدیر کل فرهنگ وارشاد اسلامی در شب کاریز, فرهنگ.