عقدا، بزرگ شهری کوچک*

(گفت و گوی رادیویی)

حسین مسرّت

عقدا، بزرگ شهری کوچک: محمّد افخمی عقدا، اردکان: آرتاکاوا، 1392، وزیری، 840 ص ، مصوّر ، رنگی.

در روز جاری هم به شناسایی کتابی برای دوستداران استان یزد در پهنۀ جغرافیای استان زرخیز یزد که هر گوشه اش تاریخ پُرباری دارد می رویم و من بسیار خرسندم که خوشبختانه دربارۀ بسیاری از شهرها و حتّی روستاهای کوچک استان یزد کتاب های خوبی کار شده است و فرصت برنامه ها اندک است و سعی می کنم که در هر شهری و هر شهرستانی کتابی که بهترین است شناسایی شود .

در روز جاری سراغ کتابی می رویم به نام « عقدا ، بزرگ شهری کوچک ». بی گمان بسیاری از دوستان شهر عقدا را دیده اند، ولی باورشان نمی شود که این جور کتابی با این حجم دربارۀ عقدا نوشته شده باشد. کتاب نوشتۀ آقای محمّد افخمی عقدا است. یادش بخیر در دورۀ دبیرستان علی دیهیمی با محمّد آقا افخمی هم شاگردی بودیم و در روز رونمایی کتاب در سال 1393 بعد از حدود 40 سال من این دوست قدیمی را دیدم و خاطرات زنده شد و به تلاشش آفرین گفتم .

دوستان ، بسیار خوب است که شهر عقدا را ببینند با اون بافت بسیار زیبای کهن، با اون کوچه های تو در تو ، قلعه ، برج و بارو ، خانه ها و مکان های تاریخی که هرکدام ساعت ها درباره اش می شود حرف زد. حتّی در مورد نام عقدا ، عقدا یعنی چه ؟ می گویند که یزدگرد، پادشاه ساسانی ، سرهنگی داشته است به نام «عقدار» چنانکه می دانید در زبان کهن ایران، واژک عین نداشتیم. حالا ممکن است ایکتار بوده یا تلفّظ های دیگری که در بارۀ آن می گویند و یا نام هایی که در بارۀ پیشینۀ آن می گویند .

کتاب نامبرده چند بخش دارد : بخش نخست ، نگاه جغرافیایی ، موقعیّت جغرافیایی ، تقسیمات کشوری ، پوشش گیاهی ، گیاهان دارویی ، نژادها ، عقدا در آینۀ تاریخ ، عقدا در گذر زمان ، پیش از اسلام ، پس از اسلام ، عقدا در سفرنامه ها فرهنگ و باورهای عامیانه ، ازدواج ، چاووشی ، ضرب المثل های محلّی

چون که فرصت اندک است ،در هر فصلی یکی دو تا نمونه را بیشتر نام نمی برم: آثار و بناها ، آب انبار ، حمّام کهنه ، مدرسۀ علمیّه بناهایی که با رویکرد اقتصادی بوده اند مانند : بازار ، خانقاه ، کاروان سرا انواع کاروانسرا که یکی از کاروانسراها که بسیاری نامی است به نام کاروانسرای قلعه خرگوشی و کاروانسرای حاج ابوالقاسم رشتی که در روبروی آن آب انبار است . کاروانسرای رشتی یکی از مشخصه هایی که دارد یک بادگیر دو طبقه ای دارد. بناها با رویکرد مذهبی؛ مسجدهلاکو، مسجد شمس ، حسینیّۀ کوچک دیگر بناها حصار خواجه نصیر ، دروازۀ بزرگ، خانه ها؛ خانۀ خالومیرزا ، خانۀ میرزا رضا کرمانی که کمتر کسی است که تاریخ ایران را خوانده باشد و نام میرزا رضا کرمانی و درگیری آن با خاندان قاجار به ویژه ناصرالدّین شاه را نشنیده باشند و آن ترور معروف . کشاورزی و قنواتش؛ مشاهیر و مفاخر و هنرمندانی که هستند که یکی از نامی ترین مشاهیر که ما یزدی ها می شناسیم، آخوند ملّا اسماعیل عقدایی است که مسجد ملّااسماعیل را بنیان گذاری کرده است از نویسندگان و شاعران و عربی دانان نامی ایران هم است و آثار بسیاری زیادی دارد . هنروران، اوّلین ها، روستاهای تابعه اش مانند: ارجنان، انارستان، چفته ، نوگنبد و هفتادر .

امیدوارم دوستانی که علاقمند یا مطلّع هستند بدانند که در بارۀ یک شهر کوچک می شود از سوی دیگر کاری را انجام بدهند. البتّه با همّت و سعی و تلاش شبانه روزی. اگر محمّد آقای افخمی، دوست بزرگوار من این کار را نکرده بود، بسیاری از یادبوده ها و خاطرات و شنیده ها از بین می رفت و ایشان مکتوبش کرده اند. دستشان درد نکند و امیدوارم دیگر دوستان و پژوهشگران در شهرها و روستاها و آبادی های استان یزد به چنین کارهای بزرگی دست بزنند .

* برنامۀ صوتی - تصویری «یزدکتاب» خبرگزاری ایرنای یزد (10/9/1404). در گفت وگو با سعید صادقی مقدّم.