صدای پای آب می آید*

حسین مسرّت

صدای پای آب: سهراب سپهری، شرح و تفسیر: سوگل مشایخی، تهران: کتاب آبی، 1402، وزیری ، 150ص.

اهل ادب ، سهراب سپهری (1307 – 1359 ش) این سخنور و نقاش نامی ایران را با «هشت کتاب»[1] می شناسند و آن ها که هشت کتاب[2] را خوانده اند، سرودۀ بلند «صدای پای آب» بیشتر بر دلشان نشسته است. زیرا به گفتۀ سوگل مشایخی در آن،« صدای حرکت آب روانی شنیده می شود که از محلّ تولد شاعر – کاشان- سرچشمه می گیرد و روزگار زندگی او را روایت می کند. آب زلالی که مقصدش دریای بی پایان زندگی است.»(ص17)

تاکنون به غیر از گفتارهای فراوانی که در نقد و تحلیل ص‍دای‌ پ‍ای‌ آب‌ نوشته شده است، چندین کتاب هم با نام های: با سهراب در صدای پای آب:‏‫ علی احمدپور، ایران‌مهر ميرمرتضوی، (1401)؛ پ‍ژواک‌ پ‍ای‌ آب‌: ن‍ق‍د و ب‍ررس‍ی‌ ش‍ع‍ر ص‍دای‌ پ‍ای‌ آب‌ س‍ه‍راب‌ س‍پ‍ه‍ری‌: ع‍ل‍ی س‍اک‍ن‌،( ‌1387)؛ ص‍دای‌ پ‍ای‌ آب‌: نقد و بررسی اشعار سپهری: ب‍ه‍روز ث‍روت‍ی‍ان‌،( 1384) چاپ شده و به زبان های انگلیسی و ترکی هم ترجمه شده و جزو مجموعه شعرهای پرخواننده و پرفروش است.

کتاب نامبرده که عنوان فرعی روی جلد آن «نگاهی بر بلندترین شعر سهراب سپهری» است، با دیباچه ای سخته از نویسنده آغاز می شود که خود گفتاری خواندنی است و این عبارت زیبا را در خود دارد : « شعر صدای پای آب، شناسنامه و بیانیۀ زندگی سهراب است.» (ص9) و به خط نستعلیق خوشنویس نامی ایران، استاد محمود رهبران زینت یافته است. (ص 9-15) آن گاه متن کتاب ( ص 17-111) که شرح شعر سپهری است آغاز می شود. مشایخی در این گزارش زیبا به درستی می گوید:

«در مطالعه و بررسی آثار و احوال سهراب سپهری، صدای پای آب یکی از مهم ترین اشعار او برشمرده می شود. این اثر درخشان از سویی یکی از زیباترین و خواندنی ترین اشعار سپهری است و از سوی دیگر در سراسر آن ، مبانی اعتقادی، نظری و فکری شاعر نهفته است .به عبارتی می توان گفت که صدای پای آب، نمایانگر هستی شناسی سهراب سپهری است و مبانی اندیشه و نگرش او را در 36سالگی[3] به ما معرّفی می کند.»(ص 17)

در جای دیگر می نویسد:

«کارما این است

که میان گل نیلوفر و قرن

پی آواز حقیقت بدویم

...تمام فرازها و عبارت های زیبای شاعرانۀ شعر صدای پای آب سرشار از جهان بینی و نوع نگرش شاعر به جهان هستی است. با خواندن این شعر هم جهان را شاعرانه و عاشقانه تر می بینیم و هم از خواندن یک اثر ماندگار ادبی روزگار معاصر در سبک سمبولیسم نمادگرایانه لذت می بریم...شاعر به تعبیری در این اثار فقط سخن نمی گویند، بلکه تصویرگری می کند و صحنه ها را نمایش می دهد.»(ص 111)

و در پایان، متن شعر صدای پای آب از سپهری به خط نستعلیق دل فریب استاد رهبران آمده است. ( 115-149)

شعر سهراب به گفتۀ حافظ شیرازی هر بیتش «بیت الغزل معرفت» است ، آنجا که می گوید:

پیشه ام نقاشی است

گاه گاهی قفسی می سازم با رنگ می فروشم به شما

تا به آواز شقایق که در آن زندانی است

دل تنهایی تان تازه شود(ص 118)

یا:

زندگی رسم خوشایندی است

زندگی بال و پری دارد با وسعت مرگ

پرشی دارد اندازۀ عشق

زندگی چیزی نیست که لب طاقچۀ عادت از یاد من برود(ص 137-138)

یا:

چیزها دیدم در روی زمین

کودکی دیدم ماه را بو می کرد

قفسی بی در دیدم که در آن روشنی پرپر می زد

نردبانی که از آن عشق می رفت به بام ملکوت(ص 122)

یا:

چشم ها را باید شست، جور دیگر باید دید

واژه ها را باید شست

واژه ها باید خود باد، واژه ها باید خود باران باشد (ص 140)

کتاب با درهم کرد چند امتیازی که دارد، ویژگی و اعتباری دوچندان یافته است: شعر زلال و بسیار دلنشین سهراب سپهری، هشت تابلو نفیس و چشمنواز از استاد استادان خوشنویسی معاصر ایران، استاد غلامحسین امیرخانی، نگارش متن سروده به خط دلربا و فریبای استاد محمود رهبران و سرانجام گزارش خواندنی بانو سوگل مشایخی.

از استاد نامی غلامحسین امیرخانی (1318- ) ده ها کتاب خوشنویسی شده تاکنون دیده ایم که به دلیل نام آوری نیازی به توصیف نیست، ولی در اینجا باید یادی شود از دیگر کتاب هایی که به خط خوش و نستعلیق استاد رهبران (1341- ) در دو دهۀ گذشت چاپ شده، کتاب هایی که به ترتیب سال چاپ می آید: نی نواز اوّل (اح‍وال‌ ش‍م‍س‌ ت‍ب‍ری‍زی‌ و س‍خ‍ن‍ان‌ او ب‍ه‌ ش‍ع‍ر) :ع‍ب‍دال‍ح‍س‍ی‍ن‌ ج‍لال‍ی‍ان (1371)// دیوان حافظ ب‍ه‌ س‍ع‍ی‌ ج‍لال‍ی:‌ ع‍ب‍دال‍ح‍س‍ی‍ن‌ ج‍لال‍ی‍ان ( یزدان، 1379)// ش‍رح‌ ج‍لال‍ی‌ ب‍ر ح‍اف‍ظ ب‍رای‌ ج‍وان‍ان‌: ع‍ب‍دال‍ح‍س‍ی‍ن‌ ج‍لال‍ی‍ان‌ ( یزدان، 1379)// بستان نیاز و گلستان راز (مناجات نامه) اث‍ر: سید م‍ح‍مّ‍دک‍اظم‌ طب‍اطب‍ائ‍ی‌ ی‍زدی‌؛ ب‍ه‌ک‍وش‍ش:‌ ح‍س‍ی‍ن‌ م‍س‍رّت‌ (انجمن آثار و مفاخر فرهنگی یزد و وصال،1383) // در رک‍اب‌ ح‍اف‍ظ : ع‍ب‍دال‍ح‍س‍ی‍ن‌ ج‍لال‍ی‍ان (ی‍زدان‌ ‏‫‏، ۱۳۸۴‏)‌// بدخطی: مهدی تقی‌پور (توز و قلم‏‫، 1390)// نغمه‌های ایران باستان (برگردان فارسی) نگارش اوستایی و برخوان: کورش نیکنام (بهجت، 1397)// منظومۀ گلشن راز : محمود شبستری (یزدا: کرشمه نگار ، 1400) // نامه بفرزند (پندنامۀ دکتر محمّد‌علی اسلامی ندوشن) (سبزه، چاپ دوم، 1401) // ایران نامه (گزیده ای از ایران نوشته های دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن) ( یزدا، 1402) // دیباچه های مرقع رنگین (دفتر سوم) (سبزه و انجمن خوشنویسان ایران، 1402)// دیباچه های دفتر یک تا چهارم یزد، یادگار تاریخ: حسین مسرّت (یزد، دف، یزدا، اندیشمندان یزد،1376- 1402)// دیباچۀ ایران، یادگار تاریخ: حسین مسرّت (زیر چاپ).

و بانو دکتر سوگل مشایخی (1357-) هم پیش از این مجموعه شعری را با عنوان «سکوت بی‌تاب» (تهران: کتابسرای میردشتی‏‫، ۱۳۹۸) با تابلوهای خوشنویسی استاد غلامحسین امیرخانی چاپ کرده بود.

*روزنامۀ اطلاعات،ش 28603 (18/11/1402).

‏‫

[1] - ج‍ب‍ران‌، ج‍ب‍ران‌ خ‍ل‍ی‍ل، هم کتابی به همین نام دارد ولی کتاب سپهری نامور تر است.

[2] - شامل هشت کتاب به نام های: مرگ رنگ، زندگی خواب‌ها، آوار آفتاب، شرق اندوه، صدای پای آب، مسافر، حجم سبز، ماهیچ، ما نگاه.

[3] -تولد شاعر در 1307و تاریخ سرودن این شعر در سال 1343در کاشان بوده است.