واژه ها و اصطلاح های گسترده در تاجیکستان (4)

حسین مسرّت

تاب = مقاومت

تاجیکی بودن = لفظی است کنایه مانند که دربارۀ برخی اجناس ناکارآمد ، و برخی امور به کار می رود.

تا رفت = رفته رفته، کم کم ، به تدریج

تارون = گیاهی ترش مزّه ، نوعی ریواس (شاید ازبکی)

تازه= تمیز ، پاک

تازه کردن = تازه شدن ، به روز شدن ، تمیز و پاکیزه کردن

تالار= سالن، کافۀ رقص

تالار خوانش = تالار مطالعه

تب لرزه = تب و لرز، تشنّج، بیماری مالاریا

تحفه = هدیه

تَربُز = هندوانه

تِرزه / تِرِزه / تریزه = پنجره

ترس خورد= بترسد

ترشی پیاز انزوری = بنگرید به انزوری

تَرکش = بُمب، انفجار

ترکیده = منفجر شده

تِرَن = راه آهن

تِز = زود ( تلفظی از همان تیز فارسی است )

تعمیر شده ایستاده است = دارد تعمیر می شود.

تَغا= دایی

تُفلی = (туфли) کفش (روسی)

تکّه محبّت = تحفه ، ارمغان

تَگ = زیر. به همین گونه در یزد به کار می رود.

تولدخانه= زایشگاه

تَمات= (томат)رُبّ گوجه فرنگی (روسی)

تَماته = گوجه فرنگی ، در یزد هم به کار می رود. (برگرفته از tomato انگلیسی یا томатная روسی)

تماشا بینان = تماشاگران

تَماکو = سیگار/ سیگرت

تندرستی = بهداشت

تن فروشی = روسپی گری، فاحشگی

تَنگه = سکّه، درم، درهم

توش بَرَه = یک نوع خوراک با گوشت و خمیر

تونِل = غار

تویانه = هدیۀ عروسی

تویی = مجلس عروسی و هر نوع جشنی (اُزبکی)

تیار = آماده

تیره ماه = فصل پائیز

تیزَک = فلفل

تیلیفون = تلفن در گویش یزدی هم همین گونه است.

تینج = آرام ، خوب، سلامت

ثمره ناک = سود رسان، باثمر

جای گذاری= انتصاب

جایگردان کردن = استقرار

جایگیر / جاگیر شوی = قرار گرفتن، استقرار، مستقر

جدا کرده شده = در نظر گرفته شده

جدول = خط کش

جدولِ کاری= برنامۀ کار

جرّاحی را گذرانیدن = جرّاحی کردن

جُرغات = ماست ( ترکی)

جفت = همسر

جگر بند = پارۀ جگر ، دلبند، فرزند، خویش بسیار نزدیک

جَلَب = فاحشه

جَلَبی = فاحشگی، روسپی گری

جمع بست= نتیجه گیری

جمع بست نمودن = پایان کار، پایان دادن، خلاصه کردن

جنوری = ژانویه

جواب داده شده= کنار گذاشته شده

جوره = دوست، رفیق، دوست صمیمی ، دوست نزدیک (برای مرد)

جیبک= جیب

جیغ زدن = صدا زدن، فراخوندن یک نفر

چارغاوَک = چهار دست و پا راه رفتن کودکان ، سینه خیز رفتن

چاره = راه ، اندیشه

چاره بینی = چاره جویی، چاره اندیشی

چاره های عِلاوگی = تدابیر و چاره اندیشی بیشتر

چایخانه = قهوه خانه

چای دم گرفتن = چایی دم کشیدن

چای دم گرفته = چای دم کشیده

چای سیاه = چای معمولی

چای فامیلی = چای سیاه

چای کبود = چای سبز

چای نَیک = (чайник) قوری، کتری (روسی)

چپه کردن = زیرو رو کردن

چرخ بال = هلی کوپتر، بالگرد

چُکوری/ چُکری = ریواس

چَکّه = ماستینه، ماست چکیده

چِلّه نشین = خانه نشین ( 1ی در عرفان)

چَنبَره = حلقه

چَنگ = سنتور

چَه = پسوند تصغیر(گاهی تحبیب) . مانند: کوزه چه ، پیاله چه ، شیشه چه ، پسرچه.

چهارمغز= گردو