خاندان مرشد در یزد (5)

حسین مسرّت

زندگی نامه ها به ترتیب الفبای القاب می آید.

دکتر محمّدحسن 1

محمّدحسن مرشد، فرزند محمّدحسین مرشد و صغری، اجداد وی حسین و علی مرشد بودند.نیای وی هفت نسل پیش به مهرشاه زرتشتی می رسد.محمّدحسن در تاریخ 9 اردیبهشت 1282 ش در شهر یزد به دنیا آمد.وی پس از گذراندن تحصیلات مقدّماتی و متوسّطه در یزد راهی تهران شد و در سال 1318ش، موفّق به دریافت دکترای عمومی طب از دانشکدۀ پزشکی تهران با رتبۀ اوّل شد( آقای حسین بشارت می گوید: او نخستین دکتر دانشگاه دیده در یزد بود).آنگاه با سمت رئیس بهداری یزد به زادگاه خود برگشت و به بنیان بهداری یزد همّت گماشت. وی نخستین پزشک تحصیل کرده در دانشکدۀ پزشکی بود که وارد یزد می شد. پس از او چندین پزشک دیگر برای همکاری با او وارد یزد شدند. وی در ابتدای ورود موفّق به مهار اپیدمی تب راجعه در یزد شد و در بهبود بهداشت یزد و دهات اطراف یزد نقش سودمند و پررنگی داشت.

دکتر مرشد در سال 1328ش آموزش های سازمان بهداشت جهانی را گذراند . و پس از دوازده سال خدمت در یزد برای گذراندن دورۀ تخصّصی بیماری های عفونی و کبدی به آمریکا رفت . وی در سال 1329 ش با بورس ادارۀ همکاریهای بین المللی آمریکا در رشتۀ بهداشت عمومی در دانشگاه کلمبیا فوق لیسانس گرفت. وی پس از گذراندن دوره با موفقیّت، در بازگشت به ایران در وزارت بهداری در مسئولیّت های مدیر کلّ بخش بهداشت، رئیس کلینیک بیماری های مقاربتی در بیمارستان نجات تهران ، معاون رئیس و سپس رئیس بخش پیشگیری پزشکی در ادارۀ بهداری تهران در سال 1339،معاون مدیر کل و سپس مدیر کل بهداری در وزارت بهداری ، معاون فنی وزیر در سال 1342ش و معاونت پارلمانی وزیر از سال 1343 تا 1354ش مشغول به کار شد.

از خدمات به یاد ماندنی وی همکاری با پزشکان ایرانی در جهت مبارزه با بیماری های واگیر ، مالاریا ، فلج اطفال ، دیفتری و عفونت های دیگر در کشور بود . نیز در سال 1339 ش وبای کلاسیک در کشورهای همسایۀ شرقی به گونه ای شایع شد که تلفات سنگینی در بر داشت، امّا با اقدامات وی و همکاری پزشکان و متخصّصان ایرانی بهداشت، مرزهای شرقی به طوری کنترل شد که حتّی یک مورد از این وبا در ایران دیده نشد.او با انستیتو پاستور ایران برای تهیّۀ واکسن سرخک که تا آن موقع سالانه پنجاه نفر تلفات در یزد داشت، همکاری کرد.بیماری انگل های روده ای در ایران بویژه در مازندران حدود 80 تا 90 در صد مردم را دچار کرده بود که با همیاری دیگر پزشکان توانست آن را به سه درصد کاهش دهد.

جهانفر در این باره می نویسد: «دکتر مرشد به ریاست یک سازمان نوپایی منصوب شده بودند با نبوغ ذاتی خود،همۀ خصلت های یزدی را به کار بست و در براندازی اغلب بیماری هایی که در ایران بومی شده بود و بیداد می کردند مثل مالاریا و براندازی ریشه های حشرات موذی با سمپاشی و اقدامات دیگردر مرکز درخشید».(یزد در آیینۀ زمان،ج1: 257)

دکتر مرشد سال ها به نمایندگی از ایران در کنفرانس های بهداشت جهانی شرکت کرده است که در بیشتر آن ها مسئولیّت ادارۀ کنفرانس با او بوده است.او به خوبی با زبان انگلیسی صحبت می کرد.وی صاحب رسالات و مقالات متعدّدی در زمینۀ بهداشت عمومی است.

دکتر مرشد درسال های پایانی خدمت خود، به عنوان سناتور وارد مجلس سنا شد .مرشد بر این باور بود که چون سال های پایانی خدمت در وزارت بهداری به دلایلی نمی توانست آنگونه که آرزو دارد در راه پیشبرد بهداشت کشور خدمت کند و برای شهرها و روستاهای ایران، آب سالم و بهداشتی تهیّه کند، لذا سعی کرد از طریق دیگری خدمت کند از این رو وارد مجلس سنا شد و در این مدّت توانست اقدامات سودمندی در جهت مبارزه با بیماریهای مشترک انسان و دام بردارد و همین طور در جهت عدم فراگیری تب مالت و پیشگیری و درمان آن قدم های خوبی برداشت.آخرین کار وی لغو آیین نامۀ سقط جنین بود که با پیگیری او در مجلس تصویب شد.

فعالیت های سیاسی دکتر مرشد

در سال 1330 ش دکتر مرشد از حوزۀ انتخابیۀ یزد کاندیدای هفدهمین دورۀ انتخابات مجلس شورای ملّی شد. وی مورد حمایت جبهۀ ملّی به رهبری دکتر محمد مصدق و آیت الله کاشانی بود.در روز 4 بهمن که قرار بود او در مسجد مصلّی برای هواداران مصدق و کاشانی سخنرانی کند، بنا به دلایلی نتوانست به یزد بیایید، امّا در همان روز عبّاس استادان، عضو حزب تودۀ یزد برای حاضران سخنرانی کرد و منجر به درگیری و کشته شدن چند نفر از اهالی یزد توسّط نیروهای گارد شهربانی شد که بهانه ای شد برای تعلیق این انتخابات و در نتیجه دکتر مرشد انتخاب نشد.(حکیمیان)

جبهة مؤتلفة مطبوعاتِ ملّی.

این جبهه متشکّل از روزنامههای محلّی یزد به نامهایِ حمل و نقل، صدای یزد، ملک، عدالت یزد، رزم جوانان بود (در اعلامیة جداگانهای نیز، نام نشریّة حکمتِ شرق چاپ تهران، جزوِ مطبوعات ملّیِ یزد دیده شده است) که به هنگام انتخابات دورة هفدهم مجلس شورایِ ملّی در یزد تشکیل شد. روزنامة جبهه، ناشرِ افکار ائتلاف جمعیّت آزادیخواهانِ یزد بود و از نمایندگی دکتر حسنِ مرشد یزدی در این انتخابات جانبداری کرد. در شمارة چهارم این نشریّه به تاریخ 29/10/1330، انگیزۀ تشکیل این جبهه و چاپ نشریّة آن، چنین بیان شده است:

«در این دقایق حسّاس و زودگذر که سرنوشت و مقدّرات کشور ایران با انتخاباتِ دورة هفدهم معیّن میگردد و ملّت تیزهوش و مستعدِّ ایران باید از کوچکترین فرصتها استفاده کند، چند نفر از جوانان روشنفکر و نویسندگان و مدیران جرایدِ خدمتگزار و صدّیق و میهنپرست را بر آن داشت که به هم نزدیک گشته و از لحاظ فعّالیّتهای انتخاباتی و اصولی، با داشتن هدف مشترک، فعّالیّت مشترکی بنمایند... در همان روزهای اوّل در نظر داشتیم یک نشریّة مرتّب روزانه به نامِ جبهة مؤتلفه منتشر گردد... ولی فعلاً نشریّة جبهة مؤتلفه هر هفته سه شماره منتشر خواهد شد».