آلبوم اسناد میرزا محمّد کاظمینی (2)*

حسین مسرّت

*یکصد سند تاریخی موزۀ 1 1 1: منوچهر آراسته، یزد: اندیشمندان یزد،1398، (در آستانۀ چاپ).

***

امّا 1 1 که در ده جلد و بیش از 2000 صفحه در قطع رحلی چاپ شده است ، در بردارندۀ چندین هزار سند از دوران های گوناگون تاریخی ایران به ویژۀ در محدوۀ جغرافیایی استان یزد و استان های همجوار آن و در موضوعات و انواع گوناگون شاملِ نامه، درخواست، سفارش، گواهی ،تأییدیه، استشهاد، صورت مجلس، قباله، وقف نامه، شرط نامه، نکاح نامه، رسید، بیع نامه، تلگراف، اجاره نامه، صلح نامه، سند تجاری، صورت وضعیت، گزارش، رضایت نامه، برات ، حواله و غیره است. هرچند خوب می بود که در برابر هر سند، متن حروفی آن چاپ می شد، ولی بنا به سفارشی که همواره زنده یاد استاد ایرج افشار (1304-1389ش) در بارۀ نشر و چاپ اسناد داشت . در آغاز به گونۀ عکسی چاپ شد تا بهره وران اسناد خود بتوانند از آن به هرگونه که دوست دارند بهره ببرند. زیر اگر گردآورندگان و کوشندگان منتظر می ماندند تا تمامی این چند هزار سند خوانده شود، شاید هرگز به چاپ نمی رسید.

همگان به یاد دارند که استاد ایرج افشار ابتدا در سال 1355ش کتاب خطّی «المختارات من الرّسائل » (کu200dتu200dابu200dت سu200dال ۶۹۳ق) در بu200dرگu200dیu200dرنu200dدۀ رسu200dالu200dۀ فu200dراقنu200dامu200dه ، ۴۷۹ فu200dرمu200dان و حu200dکu200dم و نu200dامu200dه و داسu200dتu200dان پu200dیu200dل و چu200dکu200dاو که از متون ارزندۀ منشآت و فرمان ها و احکام دیوانی سده های پنجم تا هفتم قمری بود و در کتابخانۀ وزیری یزد وجود داشت ، به گونۀ عکسی در انجمن آثار ملی چاپ کرد و سپس با همکاری زنده یاد غلامرضا طاهر آن را در سال 1378 ش (چاپ دوم، 1398) همراه با سu200dه فu200dهu200dرسu200dت تدوین مu200dریu200dم مu200dیu200dرشu200dمu200dسu200dی از سوی بu200dنu200dیu200dاد مu200dوقu200dوفu200dات دکu200dتu200dر مu200dحu200dمu200dود افu200dشu200dار یu200dزدی تصحیح و چاپ کرد و باز قرار است همین کتاب به کوشش و پردازش مu200dریu200dم مu200dیu200dرشu200dمu200dسu200dی دوباره چاپ شود. استاد افشار در طول عمر پژوهشگری خود ده ها کتاب خطی و مجموعه هایی از این دست را به همین گونه چاپ و پخش کرد.

****

آلبوم اسناد پس از گفتاری جامع با عنوان: « زندگی، آثار و خدمات میرزا محمّد کاظمینی» (ص1تا 25) از حسین مسرّت، متن 7205 سند با کیفیتی بسیار خوب و روشن درج شده است.

حال که صلاح دانسته شده کتاب به شکل کنونی چاپ شد ، با این وجود چند کاستی بزرگ دارد که باید توجه شود. نخست آنکه کتاب بدون مقدّمه است و خواننده نمی داند محلّ نگهداری آن کجاست. آیا شماره های اسناد آمده، شمارۀ ترتیبی است یا شمارۀ سند در این مجموعه که می تواند با همین شماره، اصل سند را ببیند.دیگر آنکه اسناد، درهم بوده و دست کم به گونۀ موضوعی یا شکلی دسته بندی نشده که هر کس به هر بخشی نیاز داشت رجوع کند و سدیگر آنکه بهتر بود زیر هر سند، اشاره ای هر چند کوتاه در بارۀ آن سند می آمد، مثلاً سند مصالحۀ خانه ای در شهر یزد از سوی آقایی به پسرش به نام فلان به سال فلان. نکاح نامه فلان آقا با فلان بانو در سال فلان ، وقفنامۀ یک باب خانۀ مسکونی در شهر فلان به سال فلان و...

کتاب نامبرده با همکاری بنیاد ریحانة الرّسول یزد و مؤسّسۀ تاریخ علم و فرهنگ در سلسلۀ انتشارات مجمع ذخائر اسلامی قم به مدیریّت سید صادق آصف آگاه معروف به حسینی اشکوری چاپ شده است که در طول سالیان گذشته ده ها کتاب در زمینۀ اسناد ، مُهرها و فهرست کتاب های خطی کتابخانه های کوچک و گمنام ایران چاپ کرده و خدمتی بس شایان به شناخت پیشینۀ فرهنگی ایران نموده است.

*جهان کتاب، ش396-397.