کهن ترین نسخۀ خطّی جامع الافتراق و الاتفّاق لصنعة الترياق در كتابخانة وزيري يزد (2)

نوشته :حسین مسرّت

- 12-فی وصف الحیات و ذکر اجناسها و لحومها و ما الذی ینبغی ان یستعمل منها و ما الذی ان یتقی.

13- فی ماهیّة ادویّة المفردة و قواها و اقرصتها و منافعها و صفاتها و هیآتها و طعمومها و روایحها و اختیار الجید ممنها و اشکالها و مواضعها و وقت اختیار ها بطریق کلّی.

14- فی الکلام علی کلّ واحد من ادویّة المفردة و ماهیّته و مزاجه و طعمه و رایحته و قوّته و فعله و منفعته و شکله و موضعه و اختیاره و وقت اختیاره اخذه .[در اینجا داروها به ترتیب ابجدی شناسانده شده و سخنان پزشکان در آن آمده است.]

15- فی الابدال لما یبدل من ادویّة عند فقده بماذا یبدل و مقدار المبدل و المبدل منه.[ داروها بی ترتیب یاد گردید.]

16- فی الخلاف و الغلط الواقع فی مفرداته و ذکر ما یغلط فیه و یغش.[اینجا نیز در یادکردن داروها ترتیبی نیست.]

17- فی ذکر ما وقع فیه من الاختلاف فی ترکیبه و کیف وقع و من خالف فیه.[ در اینجا نام دانشمندان به رمز یاد شد.]

18- فیما وقع من الناس فیه فی ترکیبه من الغلط و کیف وقع.

19- فی ذکر سبب وقوع الغلط فی التریاق و الخلاف فیه و کیف وقع.

20- فی تعلیل وضع مفرداته.

21- فی تعلیل اوزان الادویّة و لحم جعل بعضها کثیراً و بعضها قلیلاً و بعضها متوسّط.

22- فی صفة امتحانه و معرفة ما هو الفاضل منه و[ کیفیّة طریق اختیاره] اللون المطلوب فیه .

23- فی منافعه الجزئیّة و مقدار الشربة المستعملة فی مرض و کیف یستعمل.

24- فی الزمان الذی یعمل فیه التریاق.

25- فی المکان الذی یعمل فیه التریاق.

26- فی انیة التریاق و انیة اقراصه و مفرداته.

27- فی مدّة عمره و ایّ وقت یقوی و ایّ وقت یضعف و ایّ وقت تنسلخ عنه صورة التریاقیّة و یبقی کبعض المعاجین.

28- فی اختصاصه بهذه المنافع دون سائر المرکّبات هل ذلک بالکیفیّة ام بصورته النوعیّة و الخاصیّة.

29- فی صفة دق ادویّة و حلّها و خلطه و تخمیره و عجنه و مدّة ذلک.

30- فی مقدار وزنه وزنة کلّ واحد من ادویّة و عددها و السبب الموجب لزیادة التأثّر فیه و النقصان و هل یمکن ان یزاد فیه او ینقص اذا حفظت نسبة مقادیره و ادویته و عددها بعضها عند بعض ام لا.

31- فی التشکیک علی التریاق و الجواب عنه.

32- فی مزاج التریاق کم ذا یکون فی درجته.

33- مصنفیها و مقدار حجمها.

34- فی ذکر الخطب التّی فی اوائل الکتب المنقولة منها هذه المقالة قد اردنا ذکر هذه الخطب لانّها یعرف منها مقاصد تلک الکتب،

35- فی کیفیّة ترکیب النسخة الّتی اخترناها من نسخ اندروماخس (ناقص).

از اين كتاب شش نسخة كامل در كتابخانه هاي آستان قدس رضوي، برنستون آمريكا ، مركزي دانشگاه تهران، ملك فيصل رياض، ملّي تهران و 1 يزد وجود دارد و نسخه اي بسيار ناقص هم در 1 مركزي دانشگاه تهران (ش12/1987) ديده مي شود.

چگونگي نسخه ها :

1-نسخة آستان قدس رضوي (ش5081) به نام : ترياق فاروق

آغاز: بسملّه . . . جعل بدنه اشرف الابدان و الهمّه. . . .

انجام موجود : اذ كان في لطيف ماذرا و بديع.

نسخ، كاتب نامعلوم، تاريخ تحرير : قرن هشتم، 303 برگ، 35باب .

2-نسخة كتابخانة برنستون آمريكا، شمارة 565 hبه نام : 1 1 و الاتّفاق لصناعة 1.

نسخة ديجيتالي كتابخانة مجلس شوراي اسلامي.

3-نسخة كتابخانة مركزي دانشگاه تهران (ش 5/1129)، به نام : الافتراق و الاتّفاق.

آغاز : بسملّه. . . هذا الكتاب الافتراق و الاتّفاق، تأليف الفقيه الاجلّ العالم الفاضل نورالدّين. . .

انجام : الباب 31 في التشكيك علي الترياق و الجواب عنه.

نستعليق ريز چليپا،كاتب : سالك الدّين محمّدبن مؤيّدالطبيب الحموي در سپاهان در جمادي يكم سال 1005ق، 18 ب -110 ب، 31 باب.

4-نسخة كتابخانة ملك فيصل رياض عربستان، شمارة 2676-3 ف. به نام جامع الافتراق و 1 لصناعة الترياق.

نسخة ديجيتالي كتابخانة مجلس شوراي اسلامي.